…………………………….
♦بهروز سپیدنامه
«نقش اجتماعی» یکی از مفاهیم بنیادی جامعه شناسی – به طور خاص- و سایر حوزههای معرفت بشری – به طور عام – است. مفهوم نقش همیشه با «ایفا»ی آن یا «بازی» کردن همراه است.
نقش، مجموعه انتظاراتی است که جامعه از آحاد خود دارد. به عبارتی، مجموعه وظایف و تکالیفی است که متوجه افراد میگردد.
ایفا و بازی درست یک نقش میتواند به کارایی فرد و سیستم منجر شود. و بالعکس، شکست در ایفای نقش، دلسردی از آن، اجتماع و تضاد نقش های متعارض و امثال آن، بازی بازیگران صحنۀ اجتماع را با مشکلات عدیدهای مواجه میسازند.
به تعبیر شکسپیر، جهان یک تئاتر بزرگ است و بر همین مبناست که آروین گافمن «تئوری نمایشنامه»ای خود را عرضه داشت. مبنی بر این که انسانها مانند بازیگران صحنۀ تئاتر، بازیگر صحنۀ زندگیاند و بین عناصر و مؤلفههای تئاتر و عناصر و مؤلفههای زندگی، نوعی مشابهت وجود دارد. مثلاٌ در تئاتر، عناصر پشت صحنه ، رو نمی شوند و در زندگی نیز افراد سعی دارند که پشت صحنۀ زندگی خود را مخفی نگه دارند.
در صحنۀ ورزش نیز بازی درست و با کیفیت یک نقش – خصوصاً در ورزش های جمعی – می تواند زمینه ساز موفقیت فرد یا تیم گردد. مهمترین مسئله در این میان، موقعیت سنجی افراد در درک درست نقش و بازی درست آن است.
همان گونه که یک فرمانده پادگان در لحظۀ ورود به خانه باید نقش فرماندهی خود را پشت در جا گذاشته و با نقش پدر و همسر وارد منزل شود، یک بازیکن فوتبال و یک مسئول نیز باید این نکته را مد نظر خود قرار دهند که میدان ورزش و میدان وزارت و صدرات جای تجلی منِ شخصی برای درگیری فیزیکی و زخم زبان زدن نیست.
توئیت جنجالی آقای آذری جهرمی – وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات – دولت دوازدهم در خصوص ستاره های تیم استقلال و طعن و ریشخند ایشان از چند منظر قابل بررسی است.
۱. آقای آذری جهرمی در یک لحظه، نقش وزارت خود را فراموش کرده و در نقش یک هوادار احساسی ظاهر شده و به کُری خواندن پرداخته است. به عبارتی دیگر، جناب وزیر ، پشت صحنۀ خود را به صحنۀ عمومی نمایش احضار کرده است. ایشان در ابفای نقش یک هوادار که کنش های عاطفی او مجال را بر کنش عقلانی تنگ کرده اند به خوبی ظاهر شده و این ظهور سبب غیاب نقش وزارت و تکالیف و وظایف آن گشته است . نقشی که رعایت موازین اخلاقی یکی از مهمترین مؤلفه های آن است.
چند سال پیش که دکتر هاشمی – وزیر بهداشت سابق – فرماندار یکی از شهرستان های ایلام را در سفر استانی و در جمع مورد توهین و تهدید قرار داد ، صاحب این قلم ، به نقد تفرعن ایشان پرداخت. و عذرخواهی به موقع دکتر هاشمی که نوعی بازگشت به نقش بود، توانست تا حدودی التیام بخش جراحت شخصیتی طرف مقابل گردد.
۲. عنوان پست آفای آذری جهرمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات است. بر کسی پوشیده نیست که «ارتباط مؤثر» مبتنی برای رعایت اصول متعددی است که یکی از آنها احترام به گیرنده پیام یا مخاطب است. این اصل، یکی از اصول شناخته شده ارتباطات است و جای شگفتی است که وزیر چنین دستگاه عریض و طویلی با بدیهیترین اصول ارتباطات بیگانه باشد. البته فرض تغافل نیز محل نزاع است.
۳. گزاره «هدف وسیله را توجیه میکند» گزاره مردودی است که با مبانی اعتقادی ما سنخیتی ندارد. عقلانیت ابزاری در محدودۀ اخلاق قابل تعریف است. و اتخاذ هرگونه منطق کاسبکارانه برای رسیدن به هدف ولو عبادت خداوند متعال (عبادات تاجران و ترسوها) مردود است.
۴. ادعای آقای وزیر مبنی بر این که ایشان در مقام یک شخص حقیقی حق دارد که کُری بخواند و توئیت بزند زمانی صادق است که ایشان بتواند در همان مقام، بسیاری از اموری را که یک شهروند انجام می دهد، فارغ از قید و بندهای تشکیلاتی، انجام دهد.
۵. توهین وزیر به ارزش های یک باشگاه، این حق را برای مسئولین باشگاه و حتی هواداران آن ایجاد می کند که به جای کارگزار، عملکرد «نهاد» را نشانه روند و این سنت ناپسندی است که ایشان پی نهادهاند.
پ ن: پس از برد یک بر صفر تیم پرسپولیس، آقای آذری جهرمی در توئیتی خطاب به باشگاه استقلال نوشتند: «ولی به نظرم اون دوتا ستاره، سیاره باشند.»
