خبر راه‌اندازی رشته کارشناسی زبان و ادبیات کُردی در دانشگاه ایلام، تنها خبر افزوده‌شدن یک رشته دانشگاهی به فهرست رشته‌های تحصیلی نیست، این اتفاق را می‌توان؛ گامی مهم در جهت دانشگاهی‌شدن بخشی از میراث زبانی، ادبی و فرهنگی سرزمینی دانست، که قرن‌هاست، روایت‌هایش را سینه‌به‌سینه و نسل به نسل، منتقل کرده است
ایلام، این سرزمین زاگرس‌نشین، جایی است، که کوه‌های “قلاقیران”، “کبیرکوه”، “دینارکوه” و “مانشت”، همچون حافظان خاموش تاریخ ایستاده‌اند و “سیمره”،”کنگیر” و “کنجان چم” بخشی از جغرافیایی را شکل داده‌اند، که فرهنگ و زبان در آن، نه در کتاب‌ها، بلکه در زندگی روزمره مردم نفس کشیده است.
در چنین جغرافیایی، زبان تنها وسیله گفت‌وگو نیست؛ حافظه تاریخی یک ملت است. لالایی مادران، داستان‌های شبانه پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، حماسه‌های پهلوانی، ضرب‌المثل‌ها، سوگ‌سروده‌ها، آوازهای کار، ترانه‌های عاشقانه، افسانه‌ها، چیستان‌ها و روایت‌های مردمی، همه بخش‌هایی از گنجینه‌ای هستند، که سال‌ها عمدتاً در حافظه مردم زیسته‌اند.
اکنون دانشگاه می‌تواند این گنجینه شفاهی را به عرصه پژوهش، نقد و مکتوب‌سازی وارد کند. قدرت زبان در مکتوب‌شدن آن است، که آنچه قرن‌ها در حافظه زیسته، امکان ماندگاری در تاریخ پیدا کند. اهمیت این موضوع در ایلام دوچندان است. سرزمینی، که تاریخ معاصر آن با حوادث بزرگی چون جنگ تحمیلی گره خورده است.
مردمان این دیار در سال‌های جنگ، در کنار مرز و در دامنه‌های زاگرس، بخشی از سخت‌ترین صفحات تاریخ معاصر ایران را زیسته‌اند. بسیاری از خاطرات آن روزها نیز در قالب روایت‌های شفاهی، شعرها، مرثیه‌ها و داستان‌های محلی در حافظه مردم باقی مانده است.
رشته زبان و ادبیات کُردی می‌تواند بستری علمی برای گردآوری، ثبت، تحلیل و مکتوب‌کردن همین میراث باشد؛میراثی که اگر ثبت نشود، بخشی از آن با رفتن هر نسل، آرام‌آرام از حافظه جمعی دور خواهد شد.
دانشگاه در این میان فقط محل تدریس دستور زبان و تاریخ ادبیات نیست؛ می‌تواند خانه پژوهش درباره حافظه فرهنگی مردم باشد. این رشته می‌تواند پلی باشد. میان آنچه مردم قرن‌ها گفته‌اند و آنچه دانشگاه امروز می‌نویسد. از این منظر، تأسیس رشته زبان و ادبیات کُردی در دانشگاه ایلام، نه بریدن از گذشته، بلکه بازخوانی علمی گذشته است؛ نه محصورشدن در مرزهای جغرافیایی، بلکه گشودن پنجره‌ای برای شناساندن فرهنگ منطقه به پژوهشگران ایران و جهان.
اکنون دانشگاه می‌تواند این صداها را بشنود، صدای زاگرس را به متن تبدیل کند، حافظه را به سند بدل کند، روایت را به پژوهش برساند، و فرهنگ شفاهی را به میراث مکتوب تبدیل کند.
رشته زبان و ادبیات کُردی در دانشگاه ایلام، اگر با نگاه علمی، پژوهشی و گسترده دنبال شود، می‌تواند تنها یک رشته تحصیلی نباشد؛ می‌تواند آغاز پروژه‌ای بزرگ برای شناخت، ثبت و پاسداشت میراث زبانی و ادبی ایلام و بخش‌هایی از فرهنگ
زاگرس باشد. و چه زیباست که زبان مردم، پس از قرن‌ها سینه‌به‌سینه‌گشتن، اکنون فرصت آن را یافته است، که در کتاب، دانشگاه و پژوهش نیز به حیات خود ادامهدهد.
این اقدام ارزشمند را باید به دانشجویان، استادان، نویسندگان، شاعران، پژوهشگران و همه دوستداران زبان و فرهنگ بومی تبریک گفت؛ به امید آنکه این آغاز، به گسترش پژوهش‌های زبان‌شناختی، ادبی، مردم‌شناختی و فرهنگی و به ثبت میراث شفاهی نسل‌های گذشته بینجامد.
همایون مرادنژادی
رئیس دانشگاه ایلام
