………………
اشاره: مصطفی بیگی شاعر وپژوهشگر فرهنگ، زبان و ادبیات کردی، این روزها در سوگ مادر، روزهای اندوهباری را سپری میکند. وی در بستر یک شعر بومی، عاشقانه، مهر مادری را واگویه کرده است؛ آنچنان که با مهر و معنویتی خاص در دل و جان آدمی مانا میشود. ضمن تسلیت به این شاعر و ادیب برجسته، در اینجا شعر و ترجمهی سوگسرودهی “مرگ مادر” او را با هم میخوانیم:
مهرگِ داڵِگ
نز ده پا ئهڶچان، کلهو بۊ
له سهرینهم
وهر ژه خوهر
ها ده هووڵ ِ ئاش و ئاو،
هێمان
ها ده هووڵ ِ تهش و تاو،
هێمان
گیانێ ئارام نیهگِرێ
ئی فهقیره داڵِگم ئویشم.
گزِگ ِ ماڵهگه دهێ
پڕ و پرتاڵه جییهیله ئهڵخهێ
پهڕ ِ جیوانهگه گردهو کهێ
ئاوڔهشهی کهێ
قهن و قهندانه دیارێ
چای و ههزوهی رشنێ
ههر چێ خوهم تیهڵهو دبم،
ئهۊ شرینتر رشنێ
وه دروو نێگه زوانم، بهشکهم، م وه ئیوه بویشم:
ئهوساتێ،
ئاوه ئهر رشیا،
رووشنایه،
ئمجاتێ
کوچڵه ئهر شکیا
دڵتان نهشکنێ، کهس
دیرێ هێمان دنێگه ژێر ِ زوانم، بیشم:
“دووستان دیرم، ئهگهریش ئیوه نهخوازن، ههمجا
دووسِتان دیرم”
کِ گڵاڵێگه زڵاڵ،
ئا ئا
داڵگ ئاوه
کیهنیئاوه
داڵِگ ئهوره، ئهورِ وارانه
داڵگ، عشقه
عشقێگه بێهووکیهووکی
جوور وهڵگ ِ دار ِ وهن
چۊ شهتاو ِ سهرد ِِ وهفراوان
ههر وه وێنهی وای وههار
داڵگ ئهفتاو، خوهرههتاوێگه له مێهر
داڵگ ئاساره، مانگهشاوێگه له عشق
نه، نه
داڵگ “اسم اعظم”ه
ناوه گهوراگهی خودا
ده دهرانهی ئاسمان،
هوورێهوورێ
وه کل ِ چهم
دیرێ ههم لاونێگهم:
“لاوه لاوهگهی لاوانمهسهت،
وه زوانِ کوردی خاوانمهسهت”
داڵگم ئویشم
ئی ههژاره، هێمان
کهس نییه ئمشهو بلاوێنێ ئهڕای
له وڵاتِ بێوڵاتی، له خهمێ
ک ِ هه خوهی، ئێڵه
وهرد ِ گشتێ ئێڵ
گشتێ زانن
ئێڵِ گهوراتر خوهیه، خوهی
نێشتمان؛ باوِشِ ِ خوهی
وهرد ِ خوهی “لاوهلاوه”ی برد؛
“خاو” مرد
وهرد ِ خوهی مێهرهبانی برد؛
“مێهر” مرد
وهرد ِ خوهی “دایهدایه”ی برد؛
“جهنگ” مرد
وهرد ِ خوهی، “رووڵهرووڵه”ی برد؛
“ژین” نهمرد
وهردِ مهرگێ “ئاراما” گرت
زاوهرانێ له ژیان
وه دو گیان ئهوبۊ،
“دوگیانێ” تازهتر
وهرد ِخوهی؛ چووزانم
مردنیش مرد
واگه دیرێ لۊلنێ
ماڵه دیرێ لوورنێ
شار گشتێ لاونێ
ئوو وه بێدهنگێ بنووڕ:
“ئازیهتبار وڵاتێ” قیڕنێ:
داڵِگم مرد
مهرگ ِ داڵِگ،
داڵِگ ِ ههر مهرگێگه
مهرگ ِ داڵِگ،
داڵِگ ِ مهرگِ وڵاتێگه وهگِرد
مصطفی بیگی “رودوس فهیلی”
ایلام – تیرماه ۱۳۹۹
ترجمه:
پاورچین، پاورچین، رد شد
از کنار بالش من
پیش از آنکه آفتاب برآید
و دلهرهی پخت و پز را دارد،
هنوز هم
و اضطراب آشپزی کردن را دارد،
هنوز هم
روحش آرام نمیگیرد
این نازنین مادرم را میگویم، سادهی ساده
خانه را جاروب میزند
و لباسها ، زیراندازها و رختخواب را پهن میکند
و گوشهی رختخوابپیچ را گره میزند
آبپاشی هم میکند
قند و قندان را میآورد
و چایی آویشن برایم میریزد
و هر چقدر که من تلخ میشوم، او شیرینتر میریزد
و به اصرار زیرزبانم میگذارد که بگویم:
“هیچ عیبی ندارد،
آب اگر ریخت،
آب روشناییست
هیچ عیبی ندارد،
کاسه اگر شکست،
دل شما را کسی نشکند . . .”
و هنوز هم هی داره زیرزبانم حرف میگذارد که بگویم به شمایان:
“دوستتان دارم، حتی اگر شما خودتان هم نخواهید، باز هم دوستتان دارم”
که رودخانهایست زلال
آری آری
مادر، آب است
چشمهی جاری آب است
مادر، ابر است، ابر باران
مادر عشقست
عشقی مدام
همانند برگ درخت ون
رودی از آب برفآبها
همانند باد بهاری
مادر؛ آفتاب، آفتابیست از مهر
مادر؛ ستاره، و مهتابیست از عشق
نه، نه
مادر “اسم اعظم”ست
اسم اعظم خدا
بر درگاه آسمان
زیر لب نجواکنان، زیرچشمی، داره مرا میپاید، هی
و برایم لالایی میخواند:
“لا لا لا لا، با لالایی ترا به خوابی ناز میبرم
با همین لالاییام، به زبان مادریات، زبان کوردی”
مادرم را میگویم، بیچاره،
هنوز هم کسی نیست که برای او بخواند، امشب
از سرزمین آوارگیهایش، از غمهایش
که او، فقط خود او بود که با همه سازگار بود
او معنای همهی “ایل” بود
او ایل بزرگتر بود
و میهن، چیزی شبیه آغوش پر از آرامش او
با خودش لالاییها را برد
و “خواب” مرد
با خودش مهربانی را برد
و “مهر” مرد
با خودش سرود “دایه دایه” را هم برد
و “جنگ” هم مرد
با خود “رودارود” و “دلهره”های مادرانه را برد
و “زندگی” نمرد
و با مرگش آرامش گرفت و زایش گرفت
زایشی از جنس زندگی
و خودش هم دو جان شد
همانند زنی تازهباردار
و به این منظور
او با خودش، چه میدانم، مردن را برد
٭
باد مینالد
خانه مینالد
شهر همه، مویه میکند
و با سکوتش، نگاه کن
غمزدهسرزمینی، داره فریاد میزن:
“مادرم مرد،
“مرگ مادر، مادر همهی مرگهاست”
مرگ مادر،
مرگ میهنیست، به تمامی.
…………………
مصطفی بیگی
ایلام- پانزدهم، تیرماه ۱۳۹۹
