…………….
بهگفتهٔ هرتسفلد، پیش از مهاجرت آریاییان و اطلاق نام «ایران» بر این سرزمین، گسترهٔ ایران بزرگ با نامهایی چون کَسپی، کاسپیان، کاسی یا کاسیان شناخته میشده است (عبدلیفرد، ۱۳۹۵: ۱۱). نواحی پیرامون رودهای قرهسو تا کرخه، یعنی زاگرس میانی (کرمانشاه، لرستان و ایلام)، از کهنترین زیستگاههای انسانی بهشمار میآیند و ساکنان آن را میتوان نخستین زاگرسنشینانی دانست که در نیمهٔ نخست هزارهٔ دوم پیش از میلاد در دامنههای زاگرس استقرار یافتند.
این مردمان در منابع فارسی با نامهای کاسی، کیسی و کاسیان و در متون اروپایی با عنوان کاسیت شناخته میشوند. بسیاری از پژوهشگران، آنان را از ساکنان پیشاتاریخی و تاریخی زاگرس مرکزی میدانند؛ سرزمینی که بعدها بهعنوان قلمرو مادها شناخته شد. کهنترین اشاره به نام کاسیان به سدهٔ بیستوچهارم پیش از میلاد بازمیگردد. آشوریان آنان را «کاسی» مینامیدند و استرابون نیز از ایشان با عنوان «کوسایویی» یاد کرده است (گیرشمن، ۱۳۶۶: ۵۵). مینورسکی به قدرت و نفوذ آنان اشاره کرده و عبور از سرزمینشان را مستلزم پرداخت باج دانسته است (مینورسکی، ۱۳۶۲: ۱۶).
دیاکونوف و گیرشمن، کاسیان را قومی کوهنشین، دامدار و نیرومند معرفی میکنند که به زبانی مرتبط با عیلامی سخن میگفتند و توانستند امپراتوری بابل را منقرض کرده و نزدیک به شش سده بر آن حکومت کنند. بهگفتهٔ پروفسور هنری رایت، سرزمینهای لرستان، پشتکوه، دهلران، آبدانان و درهشهر از کانونهای اصلی سکونت کاسیان بوده است (رایت–نیلی، ۱۳۹۶: ۲۲۶).
کاسیان تا پیش از ورود مادها و پارسها، از حدود هشت هزار سال پیش از میلاد، در فاصلهٔ میان رودهای قرهسو و کرخه میزیستند و تبار آنان تا دوران هخامنشی تداوم داشته است. پس از آن، در میان اقوام ایرانی جذب شده و در قالب طایفهها و گروههای امروزین این نواحی، استمرار یافتهاند.
برگرفته از: تاریخ و تمدن سرزمینهای دهلران و آبدانان، نگارنده، صص ۶۱۳–۶۲۱/دکتر کرم علیرضایی
