دو زبانگی

……………..

دو یا چندزبانگی پدیده‌ای است که هرچند دارای قدمتی تاریخی است، اما روند رو به رشد آن در قرن اخیر موجب‌شده تا به‌عنوان یکی از چالش‌های اساسی در سیاست‌گذاری آموزشی کشورها تبدیل‌شود. بسیاری از افراد در سراسر جهان، دو یا چند زبانه هستند و ناگزیرند در کنار فراگیری زبان مادری و محلی خود، به یادگیری زبان رسمی کشورشان و یا زبانی بین‌المللی بپردازند. موضوع جهانی شدن بر ضرورت این پدیده افزوده است. به طوری که اغلب خود را نیازمند یادگیری زبان‌های بیشتری می‌دانند، تا بتوانند، در ارتباط، تحصیل علم، کسب و کار و زندگی بهتر موفق شوند.

گستردگی مرزهای سیاسی کشور ایران از دیرباز اقوام مختلفی را با فرهنگ‌ها و زبان‌های مختلف در خود جای‌داده ‌است و در آن ده‌ها زبان و صدها گویش رایج است، حال آنکه همۀ مردم دارای یک زبان رسمی هستند. زبانی که یادگیری آن برای تحصیل، ارتباط رسمی و زندگی یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

ما دارای میراث فرهنگی مشترکی هستیم که همچون زنجیری محکم موجب انسجام و یگانگی‌مان شده‌است و بدون شک، حلقه‌ی اصلی این زنجیر، زبان فارسی است، به طوری که اقوام گوناگونی با زبان‌های مختلف کردی، ترکی، لری، عربی، بلوچی، گیلکی، مازنی و… در کنار هم، به عنوان قوم و ملّتی واحد زندگی می‌کنند.

از آن جا که وجود زبان رسمی و مشترک واحدی در کشور ما، یک واقعیت است، آموزش اصولی کودکان دوزبانه در مناطق غیر فارسی زبان کشورمان امری ضروری و لازمۀ موفقیت‌های تحصیلی و شغلی و پیشرفت‌های اجتماعی هر ایرانی است. نداشتن مهارت کافی در زبان فارسی موجب می‌شود که افراد در زمینۀ تحصیلی موفقیت لازم را کسب نکنند و از بعضی پیشرفت‌های شغلی و موقعیت‌های اجتماعی محروم بمانند. علاوه بر آن، در تعامل و ارتباط با دیگر هم‌وطنان دچار ضعف و مشکل می‌شوند. چنین افرادی تنها متعلق به جامعۀ محدود زبانی خود هستند و اغلب از فرصت‌هایی که می توانند، در جامعۀ بزرگ ایران کسب کنند، محروم می‌مانند.

باید یادآور شد، زبان رسمی فارسی، زبان هیچکدام از مناطق و شهرهای ایران نیست. این زبان «فارسی معیار» است که برای آموزش، نگارش و سخن گفتن در مجامع و موقعیت‌های رسمی به کار می‌رود و به اصطلاح، فارسی کتابی است که با دیگر گونه‌های فارسی مانند تهرانی، شیرازی، اصفهانی، آبادانی، همدانی، مشهدی و … تفاوت دارد.

بنابراین باید به یاد داشته‌باشیم که هر زبان در حکم بسته‌ای است، حاوی گونه‌ها و گویش‌های متعدد و متنوع. کافی است به مناطق مختلف فارسی زبان دقت کنیم، می بینیم که فارسی تهرانی با فارسی اصفهانی یا فارسی مشهدی و … تفاوت‌هایی دارد و ممکن است در یکی از این مناطق واژه یا واژه‌هایی به کار برود که در دیگر مناطق وجودنداشته باشد. بعضی از این گویش‌ها آنقدر با هم اختلاف پیدا می‌کنند که فهم کامل یک گویش برای صاحبان دیگر گویش‌ها گاهی دشوار می شود؛ مثلاً، فهمیدن کردی سنندجی برای کردزبانان ایلامی، ساده نیست

کودکان شش ساله که وارد مدرسه می شوند، اغلب دارای نگرانی‌ها و اضطراب‌هایی هستند که عدم توجه به آنها موجب به مخاطره افتادن سلامتی روحی و حتی جسمی آنان می‌شود. جدا شدن از محیط مطمئن خانواده و وارد شدن به محیطی ناآشنا و برخورد با افرادی غریبه، برای یک کودک شش ساله نگران کننده و حتی ترسناک است. در روزهای اول ورود به مدرسه، کودک محیط پیرامونش را ارزیابی می کند و احساس هر گونه ناامنی موجب ترس و بیزاری وی از مدرسه خواهد شد. حال تصور کنید که در مدرسه با افرادی مواجه شود که به زبانی ناآشنا هم صحبت می‌کنند، بدون شک، اضطراب وی شدت خواهد یافت و در همین ابتدا، بیزاری و ناامیدی در وی رشد خواهد کرد…

(بخشی از مقدمۀ کتاب دوزبانگی، تألیف علی اکبرشیری، نشر خاموشدوزبانگی )