……………….
علی اکبر شیری
زبانهای کردی، لری و زبان فارسی از یک خانواده بزرگ زبانی به نام «هندواروپایی» هستند. این زبان فرضی، دارای دو شاخۀ هندوایرانی و اروپایی است. زبانهایی چون فارسی، کردی، لری، بلوچی، سانسکریت، بنگالی و … شاخۀ هندو ایرانی آن را تشکیل می دهند و شاخۀ اروپایی آن شامل زبانهایی چون انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی، آلمانی، روسی، لیتوانی، اسپانیایی و … است
واژۀ «پیا» /pǝyâ/ یا پیاگ در زبانهای کردی و لری، به معنای “مرد” است. این واژه با واژه های زبانهای هم خانواده آنها متفاوت است
فارسی: مرد
انگلیسی: Man
فرانسوی: Homme
آلمانی: mann
دانمارکی: mand
اسپانیایی: manna
لیتوانی: žmuo
ایتالیایی: Uomo
هندی: aadamee
فرض هایی که در مورد چگونگی پیدایش این واژه می توان بیان کرد، این است که:
۱-از زبانهای غیر هندو اروپایی وارد شده است. نزدیکترین این نوع زبانها به کردی، زبانهای عربی، عبری و ترکی است، اما در عربی به مرد «رجل» ، در عبری «آدم» و در ترکی«ارکک» گفته میشود که شباهت و تجانسی با «پیا» ندارند.
۲-این واژه تغییر کاربری داده است. یعنی ابتدا کاربرد دیگری داشته است و با وارد شدن به زبان های کردی و لری کاربردش تغییر یافته است.
واژۀ «پیا» /piya/ در زبان سانسکریت که زبان باستانی هند است وجود دارد و به معنای«عزیز ومحبوب» است و این واژه نامی رایج در هند، نپال، بنگلادش، سریلانکا و تایلند است
درDirectory of Names and Surnames آمده است که «این واژه ریشۀ سانسکریت دارد و معنای اساسی آن عشق و فداکاری است؛ بنابراین در فرهنگ هندی مفهومی معنوی دارد و با عشق و ستایش همراه است و به عنوان نامی دخترانه به کار می رود.»
این واژه در زبان کره ای نیز وجود دارد و به معنای «اعلیحضرت» به کار میرود. احتمالا وجود آن در زبان کره ای ناشی از ارتباط آنان با هندیها بوده است.
اما در مورد واژۀ «مرد» این واژه در قدیم به شکلهای «مرت» و«مرث» به کار میرفته است، همریشه با «مرگ» و «مردن» است و به جهت میرا بودن انسان، او را چنین نامیده اند. این اسم شامل هر دو جنس(مردوزن) می شده است.
در باورایرانیان باستان اولین، انسان«کیومرث» نام دارد که از نطفۀ او گیاهی(گیاه ریواس) می روید با دو شاخۀ «مشی» و «مشیانه» که یکی نر موسوم به مشی و دیگری ماده موسوم به مشیانه پس از پنجاه سال آن دو با هم ازدواج کردند و بعد از نه ماه از آنها یک جفت نر و ماده پدید آمد از این یک جفت هفت جفت پسر و دختر متولد شد…
واژۀ «کیومرث»(در اوستا «گیه مرتَ») از دو بخش تشکیل شده است: بخش اول آن «کیو/ گیو» است که همریشه با «گیان/ جان»، به معنی «زنده» می باشد. و بخش دوم آن«مرث/ مرت/ مرد» به معنی «میرا» است. بنابراین اولین انسان در باور ایرانیان «زندۀ میرا» نامیده شده است. و بدرستی متوجه بوده اند که هر زنده ای ناگزیر از مردن است.
واژۀ man و همریشه های آن عموماً از واژۀ هیومن human گرفته شده است و هیومن قسمتی از واژۀ هندواروپایی (dh)ghomon که معنای تحت لفظی آن «زمینی/ موجود زمینی» میباشد که از واژۀ dhghem به معنای «زمین» ریشه گرفته است، اما برای چگونگی تغییر آن به هیومن، توضیح مشخصی وجود ندارد. می توان آن را با واژۀ عبری adam به معنای «مرد» مقایسه کرد که از ریشۀ adamah به معنای «زمین» می باشد و با کلمۀ لیتوانی«ژمو» žmuo به معنای «مرد» همریشه است.
