یادداشتی بر مجموعه شعر “جامەک”

………………..

● مهدی آرمانی

مجموعه شعر “جامەک” سرودە رضا موزونی از شاعران و پژوهشگران کرمانشاهی است که نشر دیباچه در ۱۰۰۰ نسخه و در ۱۰٤ نشر داده است.

از آثار منتشر شده رضا موزونی در حوزه شعر و داستان می توان به “یەێ شەو ئەگەر بچیدن، چراخ، ترانە های سرزمین مادری، یخی که عاشق خورشید شد، عشق و رنج و بلوط و…اشاره کرد.

موزونی شاعری کردی سراست که فعالیت های پژوهشی اش بیشتر بر ادبیات عامه تمرکز دارد.

مجموعه شعر ” جامه ک” که معادل واژه فارسی آیینه است عنوانی است که می تواند با خود معانی چندگانه را به ذهن متعدد سازد و همان گونه که شاعر در مقدمه کتاب در قالب نثرادبی کردی عنوان کرده است و گریزی که بر گذشته و امروز داشته و حسرتی که همواره پیدا و پنهان است ماندگاری را در “کەلیمە و وشە” می داند و اشاراتی هم به میرایی و ناپایداری ارباب زر و زور دارد و با یادآوری خاطرات نوستالوژیک گذشته “مانگا هۊل، مەڵک جەمشێر و…” همزیستی دیرینه‌اش را با “کەلیمە و وشە و مەتەڵ” مرور میکند و تو را نیز در این سیر با خودش همراه میکند که بسان “جامەکی” است که گاه دلتنگی خودش را در آن می بیند و تو نیز می توانی خودت را در آن به تماشا بنشینی!

از زاویه ای دیگر “جامەک” می تواند نمادی از زلالی و صمیمیت اشعار مجموعه باشد که به نظر می رسد این وجه از شعر از برجستگی بیشتری برخوردار است.

اشعار این مجموعه شامل غزل، مثنوی و تازه سرود هایی است که از حیث ساختار و فضا سازی و ایجاد موسیقی و ریتم قابل توجه است که می توان در این میان به شعر” ماسی ئاو شەتەیلەگە، مشت دنیا پۊچ بۊ، جەنگەڵ رەنگین خوەشد بوو” اشارە کرد.

شاعر در مجموعه شعر ” جامەک” با عنوان کردن عبارت ” چەن پەرە دە باخ: چراخ و چەن پەرە دە باخ” یەێ شەو ئەگەر بچیدن” که در سال های ۸۰ تا ۹۰ و ۷٤ تا ۸۰ سروده شده اند گریزی هم بر دو مجموعه شعرش می زند و این گریز خود فرصتی برای خواننده فراهم می سازد که قیاسی از این اشعار هم به طور ضمنی داشته باشد.

بیشتر اشعار منتشر شده در مجموعه حاضر در قالب غزل است که با احتساب غزل های گذشته شاعر، ۳۲ غزل در کتاب آورده شده است و به ترتیب فراوانی، مثنوی ها، تازه سروده ها و دوبیتی اشعار گردآوری شده در این مجموعه اند.

شاعر در سروده ها بیشتر به درون مایه و انتقال مفاهیم اهتمام داشته و سهل‌الوصول بودن معنا و دریافت‌های ادبی را می توان از ویژگی های این مجموعه بر شمرد و با مرور و خوانش این اثر می‌توان عناصر طبیعی را از مصالح و معماری این مجموعه دانست.

عمده های وزن های به کار گرفته شده از اوزان عروضی رایج و اوزان دوری است که گاه به صورت ترکیبی از دوری هجایی خود نمایی می کند و از دیگر ویژگی های غزل های این مجموعه می توان به ایجاز و پرهیز از اطناب و پراکنده گویی اشاره کرد.

از بیت های زیبای این مجموعه شعری

می توان به این دست ابیات اشاره کرد:

چ فەرخێ کەێ، ک داخ دڵ، لە کوو لوو لوو وەرەق بەیمن

لە هوورە سەێ قولی یا گەر، لە شمشاڵ شوانێگەو

خوەشیمان وەڵنگ زەردێگە، گڵارێژانە وا بەێدەێ

ئەگەر ئەورە، ئەگەر وەفرە، ئەگەر وارانە وا بەێدەێ

دلخوەشیەێڵ ئیمە، جوور کەڵ کۊیەیلە

لە مشت شاچمەیل گوڵەێ پەڕان نیەدەر چوو

هەر سان ژان ک خریا، پاو دەس م شەل کرد!

سان نووا، وە ساڵم، لە ناو پەڵان نیەدەرچوو

لەو ژێر زڵف شوورە ئاهو لە گەل بڕیدن

برقەێ مل رەنگین چۊ میل برنەودە

لە ئەو ڕووژەێل و سالەێلە، م بۊم و ماسی ماچێ

لە بان لێو خوەم مرد و لە قەێ لێو ت ئازا بۊ

تام ماچ داڵگم ها قەێ گوپم

تام زنج و عەترخاڵ و گوڵوەنی

دووسی من و ت دووسی پایز و وەڵنگ وا بۊ

چێشتێ ئەگەر وە جی مەن، یەێ چەن گلە گڵا بۊ

لەێ شەو تیەریک زوڵفە دی چۊ جەمەو بکەیمن

ملوانکێ ک بڕیا، ڕشیا لە یەک جیا بۊ

و همچنین می توان به شعری که برای نوجوانان سروده شده “جەنگەڵ ڕەنگین خوەشد بوو” اشارە کرد:

مناڵەگان هەسەڵ ڕەسی

مەتەڵ مەتەڵ مەتەڵ ڕەسی

کۊەیەیلەگان سەنگین سەنگین

دارەیلەگان، رەنگین رەنگین

کیەنیەیلەگان، هەنین هەنین

لەقین، خوەنین،خەنین، ژەنین

ماڵ خاڵووان وە شاڵێەو

وە نەخش بان باڵێەو

خرەنگز وە ماچ چز چزێ

وە شەۊ رەنگین قرمزێ

و بیت های زیبای دیگر کە در این اثر می توان مشاهده کرد.

شاعر از اوزان شعری محدودی در ساخت غزل ها بهره برده است و در مواردی اندک از قواعد عروضی عدول داشته است که می توان به ارکان عروضی مستفعلن و مفاعلن اشاره کرد که شاعر این دو رکن را در پاره ای از ابیات در مقابل هم قرار داده است

لە تۊکە تۊک وەفر شەو، چەوە ڕێد لە تەم وسم

زانم ک دی نیەتیەیدنەو! زانم، وەلێ م هەم وسم

هە چۊ کەپوو، لە شوون ت، لە کۊچەگان م هەر دەوم

ئڕا وەناکەگەێ دڵد، چۊ وەێ لە بان چەم وسم

بەو خاکەگەێ منالی بێەیمنە یەکا هەم

شاێەد دو دڵ وە تەنیا، لەو ژێرێە پێا بۊ

هزار نامە نۊسام، وەلێ وە پێد نێامان