……………………………….
♦دکتر ایرج خالصی
قلاع اسماعیلیه در مرکز توسط دکتر ستوده شناسایی ودرمورد انها کتاب نوشته است. قلاع اسماعیلیه در شرق ایران هم توسط یکی از استادان تاریخ شناسایی شده است؛ ولی قلاع اسماعیلیه درغرب ایران شناسایی نشدهاند. من با توجه به مطالعاتی که درتاریخ و درباره اسماعیلیه، نحوه مبارزه آنها داشتم با مشاهده و بررسی قلعه معروف به «قلای اسمایل خان» واقع در«اماراو» قلعه واقع در بَولی و قله کوه «قلا قیران» به این نتیجه رسیدم که قلای اسمایل خان، هیچ ارتباطی با اسماعیلخان از والیان لرستان نداشته بلکه با توجه به مصالح به کار رفته در ساخت آن: سنگ و گچ وساروج و داشتن آب انبار و وقوع آن در بلندای کوه، از قلاع اسماعیلیه است. و اما قلعه «بَولی» ازقلاع دوره ساسانی است که مورد استفاده “اسماعیلیه نیز قرار گرفته است.و اما «قلاقیران» یا «قلاقیلان» بُرج دیدهبانی بین دو قلعه مذکور بوده که در شب به وسیله مشعل آتش پیام بین ساکنان دو قلعه ردوبدل می شده است.
در کتاب «شَلم» به این موضوع که قلای اسمایل خان ازقلاع اسماعیلیه است به صراحت آورده شده است.
مطلب قابل توجه اینکه هزینه زندگی اسماعیلیه از طرق خشک کردن گیاهان دارویی قلل «زاگرس» و حمل و فروش آن در کشور هندوستان تأمین میشده است و به همین جهت هم به «حشاشین»معروف شدهاند چون حشیش در زبان عربی به معنای گیاه خشک است.
