……………………….
✍ دکتر کرم علیرضایی
ثبت جهانی محوطههای پیش از تاریخ درهی خرمآباد، رخدادی ارزشمند و مایهی افتخار برای ایران و لرستان است و بیگمان باید از این دستاورد بزرگ فرهنگی پاسداری کرد و به واسطهی این کار سترگ فرهنگی، باید به مردم تاریخی و مدیران ادارهی کل میراث فرهنگی استان لرستان، شادباش گفت.
با این حال، این رویداد نباید سبب شود که نقش دیگر کانونهای کهن تمدنی زاگرس، بهویژه سرزمین دهلران و موسیان در استان ایلام، از نظر دور بماند.
بر پایهی دهها سال پژوهشهای باستانشناسی، دهلران از مهمترین کانونهای استقرار انسان، آغاز کشاورزی، اهلیسازی جانوران و شکلگیری نخستین روستاهای فلات ایران در پیشاتاریخی و دورهی تاریخی ایران و جهان به شمار میرود. کاوشهای علمی در دشت دهلران و محوطههای پیش از تاریخی چون علیکش و چگاسفید و تپههای «سبز، غران، سرگراب، فرخآباد و موسیان»، شواهدی کمنظیر از زندگی انسان در هزارههای پیش از تاریخ و دوران تاریخی به دست دادهاند؛ یافتههایی که جایگاه این سرزمین را در تاریخ تمدن ایران و خاورمیانه تثبیت کردهاند.
از این رو، اگر سخن از «خاستگاههای کهن پیش از تاریخ ایران» باشد، دهلران و موسیان بیتردید از برجستهترین مصادیق آن هستند. شایسته است در کنار پاسداشت ثبت جهانی درهی خرمآباد، توجه ملی و بینالمللی به ظرفیتهای باستانشناختی دهلران نیز افزایش یابد و پروندهی ثبت جهانی محوطههای پیش از تاریخ این منطقه نیز با جدیت ادارهی کل میراث فرهنگی و گردشگری استان ایلام دنبال شود و اگر در این راستا، آن ادارهی کل اقدامی انجام داده، یا نگارنده از آن آگاهی ندارد و یا اطلاع رسانی نشده و یا اگر، تساهلی صورت گرفته، باید مسوولان آن ادارهی کل، به تاریخ و مردمان فرهیختهی شهرستان دهلران پاسخگو باشند!
این نکته را باید یادآورم شوم که پاسداشت میراث فرهنگی، رقابت میان شهرها و استانها نیست؛ بلکه معرفی همهی حلقههای زنجیرهی تمدن ایران فرهنگی و تاریخی است. دهلران، پیشینهای چند هزار ساله و جایگاهی ممتاز در مطالعات باستانشناسی ایران و جهان دارد و همین نکته، بس است که براساس نوشتهی جورج کامرون: آوان(دهلران)، تختگاه عیلامیان بوده است، بنابراین، سرزمین دهلران، سزاوار آن است که بیش از گذشته، در حافظهی تاریخی و فرهنگی ایران و جهان شناخته شود(برای تأیید و راستی آزمایی استدلال بالا، بنگرید به کتاب « تاریخ و تمدن سرزمینهای دهلران و آبدانان» از نگارنده، سال انتشار: ۱۴۰۳خ).
