…………………..
✍علیاکبر شیری
آدمی برای انتقال احساس و افکار خود علاوه بر زبان از سر، گردن، شانه اعضای صورت، دست و پا به صورت آگاهانه یا ناآگاهانه نیز استفاده میکند، بخش زیادی از زبان بدن ناآگاهانه است. اما استفاده کردن آگاهانه و مناسب از آن، درموفقیت اجتماعی و شغلی فرد نقش بسزایی دارد.
زبان بدن یک ارتباط غیرکلامی است که با حالتدادن به اعضای بدن شکل میگیرد. در روابط بینالملل آن را body language یا body gesture میگویند.
زبان بدن همانند زبان معمولی و یا زبان اشاره دارای اصول و قواعدی است، برخی از این اصول جهانی و بعضی دیگر منطقهای میباشند، اما نسبت به زبان معمولی، اشتراکات بیشتری میان مردم جهان دارد، به عنوان نمونه، در اغلب فرهنگها «شانه بالا انداختن»، بیانگر مفهوم «بیتفاوتی» است.
امروزه زبان بدن به عنوان یک علم و همچنین یک تکنیک مورد توجه است و در مورد مفهوم حرکات اعضای بدن، طرز ایستادن و نشستن، قواعدی استخراج شده است، هرچند ممکن است این حرکات در فرهنگهای مختلف مفهوم کاملا یکسانی نداشته باشند.
در روابط میان انسانها، زبان بدن بیشتر از کلام کاربرد دارد. چون این زبان هم تصویری است و هم موجَز؛ مثلاً، یک نگاه، میتواند کلی معنا و مفهوم را به مخاطب منتقل کند.
در زبان فارسی، کنایه هایی از قبیل، «شانه بالا انداختن»، «لب ورچیدن»، «پشت چشم نازک کردن»، «گردن کج کردن» و … داریم که تظاهراتی از زبان بدن هستند.
در فرهنگ محلی خودمان نیز مطمئناً چنین کنایههایی داریم. یکی از آن موارد، “پت کرجی” است که چین انداختن به قسمت بالایی بینی است و نشانۀ اعلام ناپسندی و انزجار فرد نسبت به چیزی است.
برخی از موارد زبان بدن در فرهنگ زروشی عبارتند از:
🔹تێول کرج کردن: ناخوشایندی
🔹برم ئەلتەکنن: اشاره کردن
🔹چاو زاق کردن: خشمگین شدن
🔹لچ دڕ بیین: غمگین بودن
🔹دەس لای گوپ: افسردگی
🔹مل چهفت کردن: درماندگی
🔹دەس بون دەس: استیصال و درماندگی
🔹پا بون پا: آسوده
نقش زبان بدن در سیاست از اهمیت خاصی برخوردار است. و در تماسها و ارتباطهای میان سران دولتها، مورد ارزیابی دقیق و خاصی قرار میگیرد. مثلاً هنگام دست دادن دو مقام سیاسی از دو کشور مختلف، معمولاً شکل ایستادن و دستدادن، با توجه به میزان قدرت سیاسی هرکدام فرق معناداری دارد. غالباً نمایندۀ کشور ضعیفتر، به طورناخودآگاه، رو به سوی طرف مقابل میایستد و دستش را بیشتر دراز میکند، همچنین کف دستش روبه بالاست، حال آنکه نمایندۀ کشور قویتر معمولاً به صورت نیمرخ میایستد، دستش را زیاد دراز نمیکند و اگر خیلی احساس قدرت کند ، هنگام دست دادن ، دستش بالای دست طرف مقابل قرار دارد.
اگر به نوع نشستن در ملاقاتهای سران کشورها دقت کنیم، نوع نشستن آنان نیز معنادار است، این که پاها چقدر از هم باز باشند به نوع ارتباط آنها بستگی دارد. به عنوان مثال، ملاقات کنندگان با رهبری، اگرچه، کشورشان از لحاظ سیاسی، قدرتمندتر باشد، بخاطر احترام به شخصیت دینی ایشان، نوع نشستن متواضعانه را انتخاب میکنند، حالتی که معمولاً در ملاقات با رؤسای قوا اتفاق نمیافتد.
قشر دیگری که باید از زبان بدن به طور آگاهانه استفاده کنند، معلمان و مربیان هستند. خیلی مواقع، یک ارتباط چشمی با دانش آموز از یک ساعت سخنرانی مؤثرتر است، بنابراین معلم اگر بتواند با زبان بدن با دانش آموز ارتباط برقرار کند و احساسات گوناگون خود را با حرکات اعضای صورت به او نشان دهد، در کار خود موفقتر است.
همچنین خوب است که بتواند، احساس دانشآموزان را از زبان بدنشان بفهمد، اگر دانشآموزی با انگشت و یا خودکار به طور ناخودآگاه به میز ضربه میزند، خمیازه میکشد، یا مرتب جابجا میشود، بیانگر خستگی و بیعلاقگی او به سخنان معلم است و معلم توانا این پیام را درک میکند و با واکنش مناسب، این موقعیت را خنثی میکند، ممکن است، بحث را عوض کند، سکوت کند، لطیفهای بگوید، استراحت دهد، شیوۀ ارائه را عوض کند و …
همچنین اگر مطالب برای دانشآموز جذابیت داشته باشد، علاقۀ او را در برق نگاه و شکل دهان نیمهبازش میتوان دید.
به هر حال، یک معلم موفق از نوع نشستن، حالت سر و گردن، نوع نگاه و حالت دستها، به حس و تفکر دانشآموزان پی میبرد و براساس آنها، روش آموزش خود را تنظیم میکند.
