……………………………………..
✍️ دکتر علی حیاتنیا
اقتصاددان و مدیر مطالعات طرح جامع مهران
استان ایلام با موقعیت ممتاز مرزی و قرارگرفتن در مسیر اصلی زائران اربعین و صادرات کالا به عراق، یکی از نقاط کلیدی در زنجیره تأمین ملی و منطقهای کشور محسوب میشود. با این حال، در سند آمایش ملی مراکز لجستیک کشور (مصوب ۱۳۹۷) هیچ یک از سطوح مراکز لجستیک اعم از شهر، دهکده، پارک و مراکز لجستیک مرزی برای این استان تعریف نشده است که نشان از غفلت از ظرفیتهای بیبدیل مرز مهران دارد، این در حالی است که در ده سال اخیر حجم صادرات از این مرز بیش از ده برابر شده است و سالانه میلیونها نفر زائر و میلیونها تن کالا از طریق مرز مهران جابهجا میشوند و این مرز عملاً به یکی از پرترددترین گذرگاههای زمینی ایران با عراق تبدیل شده است. به علاوه فعال شدن کریدور TIRو نقش مفصلی مهران در ترانزیت بار از آسیای میانه به حوزه مدیترانه هم بر جایگاه استراتژیک این مرز میافزاید.
عدم وجود زیرساختهای مناسب و منسجم لجستیکی، سبب بروز مشکلات متعددی همچون افزایش هزینه حملونقل، تأخیر در تحویل کالا، فقدان خدمات ارزشافزوده در مرز، اتلاف زمان، ضعف در تجمیع و توزیع کالا و کاهش رقابتپذیری صادرات ایران در بازار عراق شده است.
نکته مهم این است که در طرح جامع منطقه آزاد مهران، زون لجستیک بهعنوان یکی از ارکان اصلی توسعهی این منطقه پیشبینی شده است، اما این ظرفیت در سند ملی آمایش مراکز لجستیک نادیده گرفته شده است و همسویی این دو سند میتواند مهران را به نقطه ثقل حملونقل و صادرات غرب کشور بدل کند، به گونهای که ایجاد دهکده لجستیک مهران میتواند پاسخ عملی به این چالشها باشد. دهکده لجستیک مجموعهای از پایانههای چندمنظوره بار، انبارهای تخصصی (سردخانهها، انبار کالاهای سریعالفساد و مواد اولیه صنعتی)، مراکز بستهبندی، برچسبگذاری و اسمبل کالا، دفاتر گمرک و ترخیص و واحدهای خدمات ارزشافزوده و… است که با تجمیع، توزیع و پردازش کالا در نقطه مرزی، شفافیت و نظم جریان کالایی را افزایش داده و موجب کاهش هزینهها و زمان حملونقل میشود.
از منظر اقتصادی، دهکده لجستیک مهران قادر است با بهکارگیری سازوکار کراسداک (Cross-Dock)، کالاهای ورودی از سراسر کشور را بدون نیاز به انبارداری طولانیمدت مستقیماً به مقاصد اصلی عراق نظیر بغداد، کربلا، نجف و موصل ارسال کند. این امر، ضمن تسریع تحویل، هزینه لجستیکی را کاهش داده و با انجام بستهبندی و لیبلینگ متناسب با استانداردهای بازار عراق، قدرت رقابت کالاهای ایرانی را در برابر رقبای منطقهای ـ از جمله ترکیه و امارات ـ افزایش میدهد.
دهکده لجستیک مهران میتواند بستری برای توسعه حملونقل ترکیبی (جادهای–ریلی) و تبدیل ایلام به هاب ترانزیتی غرب کشور فراهم آورد، امری که نه تنها به نفع تجارت بینالمللی ایران است بلکه با اهداف توسعه عراق در افق ۲۰۳۰ نیز همراستا است.
اگر از منظر اجتماعی و امنیتی هم به موضوع بنگریم، تفکیک جریان کالایی از مسیر زائران، موجب افزایش ایمنی و روانی تردد در ایام پرحجم مانند اربعین میشود، همچنین زمینهساز ایجاد صدها شغل مستقیم و غیرمستقیم بوده و وابستگی اقتصادی محلی به فعالیتهای محدود و سنتی را کاهش میدهد.
به نظر میرسد با این قابلیتها مهم، نادیدهگرفتن استان ایلام و مرز مهران در نقشه ملی مراکز لجستیک، یک خلأ راهبردی در برنامهریزی حملونقل کشور است. دهکده لجستیک مهران نه فقط پاسخی به نیازهای صادراتی غرب کشور، بلکه سرمایهگذاری استراتژیک اقتصادی و ژئوپلیتیکی برای ایران و منطقه خواهد بود، گامی که میتواند جایگاه کشور را در بازار عراق تثبیت و تقویت نماید.
نگارنده این سطور با تجربه مستقیم در مکانیابی مراکز لجستیک، تدوین طرحهای توجیهی فنی–اقتصادی و مشارکت در طراحی مفهومی دهکدههای لجستیکی کشور، بر این باور است که دهکده لجستیک مهران یکی از فرصتهای مغفول در نقشه توسعه ملی است، فرصتی که در صورت توجه و اقدام بهموقع، میتواند ایلام را از یک گذرگاه مرزی به محور اصلی زنجیره تأمین ایران و عراق تبدیل نماید.
