…………………
✍️علی حیاتنیا
حملو نقل چندوجهی در ایران هنوز جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده است و بخش عمده بار بنادر کشور همچنان از طریق جاده جابهجا میشود که علاوه بر افزایش هزینههای لجستیکی، موجب فشار بر زیرساختهای جادهای و افزایش مصرف سوخت شده است. این در حالی است که تجربه کشورهای توسعه یافته نشان داده اتصال مستقیم بنادر به ریل، مشابه کشورهای بلژیک و بریتانیا، میتواند زمان ترانزیت را کاهش داده و موقعیت رقابتی کشورمان را تقویت کند.
طبق گزارش وزارت راه و شهرسازی، هزینه جابهجایی ریلی حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد پایینتر از جادهای است. فقط با انتقال ۲۰ میلیون تن بار از جاده به ریل میتوان سالانه بیش از دو میلیارد دلار صرفهجویی کرد. از نظر انرژی هم، آمار آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد مصرف سوخت قطار یکسوم کامیون است؛ یعنی همین جابهجایی ۲۰ میلیون تنی میتواند جلوی مصرف بیش از یک میلیارد لیتر سوخت را بگیرد.
کشور بلژیک با مساحت اندک و جمعیت متراکم، یکی از فشردهترین شبکههای ریلی اروپا را در اختیار دارد. تراکم ۱۲۲ کیلومتر خطآهن در هر هزار کیلومتر مربع این کشور را به الگویی کارآمد در حملونقل ریلی بدل کرده است. این در حالی است که تراکم خط آهن در هر هزار کیلومتر مربع در ایران تنها ۹ کیلومتر است که فاصله کشورمان با استانداردها بسیار زیاد است.بلژیک به دلیل ساحل محدود خود بر دریای شمال، تنها ۶۶ کیلومتر خط ساحلی دارد، با این حال بندر انتورپ بهعنوان دومین بندر بزرگ اروپا، سهم عمدهای از مبادلات کالای این کشور را بر عهده دارد و عملاً مهمترین دروازه دریایی بلژیک محسوب میشود.
اهمیت توسعه راهآهن در ایران نهتنها در بعد داخلی بلکه در عرصه بینالمللی نیز چشمگیر است. ایران در موقعیت ژئوپولیتیک ویژهای قرار دارد که آن را به حلقه اتصال کریدورهای بینالمللی شرق–غرب و شمال–جنوب تبدیل میکند. بدون توسعه شبکه ریلی، این ظرفیت ترانزیتی عظیم بلااستفاده خواهد ماند. راهآهن میتواند با ایجاد پیوند مستقیم میان بنادر جنوبی و مرزهای شمالی و غربی، ایران را به یکی از اصلیترین مسیرهای ترانزیت کالا بین آسیا، اروپا و روسیه بدل سازد.
اگر به پایداری و توسعه ملی هم توجه کنیم، تقویت حملونقل ریلی بخش جداییناپذیر از استراتژیهای کاهش آلایندهها و افزایش ایمنی است و سرمایهگذاری در این بخش میتواند ضمن کاهش بار جادهای، مزایای اقتصادی گستردهای از جمله کاهش هزینههای حمل، رشد صادرات، ارتقای توسعه مناطق کمتر توسعه یافته و افزایش بهرهوری بنادر را به همراه داشته باشد. از اینرو، توسعه راهآهن و ادغام آن در شبکه حملونقل چندوجهی ایران، یک ضرورت مهم و استراتژیک برای آینده اقتصادی و ترانزیتی کشور محسوب میشود.
پیامدهای غیرمستقیم اقتصادی این توسعه هم کاهش استهلاک جادهها و مصرف سوخت است. با اوجه به برآوردهای اقتصادی کاهش بار جادهای میلیاردها تومان صرفهجویی سالانه در نگهداری زیرساختها و کاهش واردات سوختهای فسیلی به همراه دارد. همچنین توسعه حملونقل ریلی میتواند به اشتغالزایی گسترده در صنایع بالادستی چون ریل، واگنسازی، تجهیزات و پاییندستی مانند لجستیک، زنجیره تأمین و خدمات بندری منجر شود.
