………………….
✍علی فیضاللهی
برخی از جامعهشناسان پیدایش جامعهشناسی را محصول سه پدیدۀ صنعتیشدن، مهاجرت و شهرنشینی در دورۀ مدرن میدانند زیرا با مسائل اجتماعی، زیستمحیطی، سازمانی و … همراه بودهاند. از همینروی، اندیشمندان اجتماعی برای تبیین علمی آنها به تکاپو پرداختهاند.
بری ای. ترنر در نظریۀ «خطرات خاموش» توضیح میدهد که ریسکهای خاموش یا پنهان دارای ویژگیهایی همچون ناشناختگی، انکار، سرپوشگذاری، سکوت سازمانی و ایمنانگاری کاذب در غیاب نظارت مؤثر هستند و به دلیل همین ویژگیها به مرور برای افراد در معرض خطر، عادیسازی میشوند. البته به دلیل توزیع طبقاتی خطر، ساکنان عمدتاً فقیر و متوسط شهری چارهای جز نادیدهانگاری و کنار آمدن با این خطرات ندارند. ترنر همچنین در کتاب «فجایع دستساختۀ بشر» مفهوم خطرات خاموش را بیشتر میکاود و بر آن است که فاجعۀ دستساختۀ بشر تا حدودی تاریخمند است و محصول نادیدهانگاری مستمر، پنهانکاری مداوم و عادی جلوه دادن شرایط غیرعادی است. اولریش بک در نظریۀ جامعۀ خطر استدلال میکند که عامل تهدیدگر جامعۀ مدرن صرفاً خطرات طبیعی نیست بلکه خطرات ناشی از دستساختههای بشر را باید بر آن افزود. این خطرات و ریسکها عمدتاً پیچیده، فاقد قطعیت و پیشبینیناپذیرند. تأسیس تشکیلاتی بنام سازمان پدافند غیرعامل در واقع نوعی پاسخ نهادی مبتنی بر مکانیزمهای پیشگیرانۀ مهندسی و اجتماعی – فرهنگی در مقابل خطرات مدرن مورد نظر اولریش بک است. مدیریت این خطرات مستلزم اتخاذ استراتژی دفاعی و رویکردهای مناسب کاهش خطر است.
پینوشت:
۱٫ نیاز به توضیح تفصیلی ندارد که شهر ایلام از جمله شهرهایی است که از نظر کالبدی و ساختار شهری پرمسئله است و از نظر ساختار طراحی شهری، گذربندی خیابانها و مکانیابی سازمانهای اداری و تأسیسات پرخطری همچون ذخیرهگاه مواد سوختی و … آیندهنگری لازم صورت نگرفته است. اگر چه وجود انبارهای سوخت برای نیازهای استان ضروری است اما مکانیابی شرکت نفت در مکان فعلی مربوط به دهه چهل و پنجاه است که – چند کیلومتر بیرون از شهر بوده است- ولیکن در زمان فعلی از نظر پدافند غیرعامل و ضوابط شهری هیچگونه توجیهی ندارد و نیازمند بازنگری جدی و جابهجایی فوری است.
۲٫ با وجود برونسپاری حمل مواد نفتی و پرخطر به بخش خصوصی، شرکت مزبور در یک سرمایهگذاری غیرمعمول در زمینی با ارزش چندهزار میلیارد تومانی در یکی از گرانترین نقاط مسکونی تجاری شهر، اقدام به احداث پارکینگی شبانهروزی برای تانکرهای شخصی حمل مواد شیمیایی خطرناک و میعانات گازی از پالایشگاههای گاز و پتروشیمی به بنادر جنوبی کشور نموده است که در جوار و کانون چند مرکز انتظامی، سه اداره پر مراجعه، چندین مرکز بهداشتی و بهطور خاص دو منطقۀ مسکونی پر جمعیت و پرتراکم قرار دارد. در حال حاضر تردد انبوه این تانکرها در ساعات غیرمعمول شبانه همراه با آلودگی صوتی است که با رفاه صوتی لازم برای زیست شهری و معماری آسایش شنیداری ساکنان محلات مجاور این پارکینگ در تعارض آشکار است.
۳٫ تجمع تانکرهای حامل مواد شیمیایی خطرناک و بدبو علاوه بر انتشار بوی نامطبوع و ذرات مواد خطرناکی که سلامت شهروندان را تهدید میکند، در شرایط بحرانی یا حتی عادی، انفجار این تأسیسات و بویژه تانکرها میتواند به یک فاجعۀ غیرقابل جبران انسانی و زیرساختی منجر شود که تبعا مسئولیت سازمانی و مدنی آن متوجه مدیران ارشد استان، پدافند غیرعامل و مدیران شرکت نفت خواهد بود.
۴٫ فرجام نهایی به نتیجه نرسیدن درخواستها، شکایات و پیگیریهای ۲۰ ساله ساکنان این محله و عدم پاسخگویی مناسب به اعتراضات مدنی و درخواستهای به حق آنان، زوال اعتماد عمومی، گسست میان مردم و مدیریت شهری و نیز بیاعتمادی نهادی به نهادهای تخصصی، سیاستگذاران و مدیران خواهد بود.
۵٫ بر اساس قانون، مسئولیت اجرای پدافند غیرعامل در سطح استان با استاندار است. در تبصره یک ماده واحده الحاقی به مصوبۀ سال ۱۳۹۵ مجلس شورای اسلامی مجازاتهایی برای مستنکفان از اجرای قانون و مصوبات کارگروه دائمی پدافند غیرعامل مشخص شده و برابر تبصره سه همان قانون تأمین هزینه طرحهای پدافندی سازمانها از محل تملک داراییها نیز مشخص است و بهانهها و ادعاهای فراقانونی مدیران شرکت نفت نامقبول است و پارکینگداری یک سازمان دولتی تخصصی نامقبولترین توجیه اقتصادی و سیاسی است.
