…………………………..
✍دکتر بهروز سپیدنامه
در ادبیات علوم انسانی بین دو پسوند «نگاری» (graphy) و «شناسی» (logy) تفاوت وجود دارد. «نگاری» بیشتر برای احصاء و توصیف پدیده ها و «شناسی» برای درون فهمی و تفسیر روابط میان آن ها به کار می رود. مثلاً «قوم نگاری» (Ethnography) روشی است که به مطالعه نظم مند مردم و فرهنگ می پردازد، اما «قوم شناسی» (Ethnology) روشی است که بر اساس آن، پژوهشگر ویژگیهای مردمان مختلف و روابط بین آنها را مقایسه و تحلیل میکند. در واژه هایی مانند «تک نگاری» (Monography) و «تاریخ نگاری» (Historiography)، نیز تنها شاهد فرایند ثبت و توصیف پدیده ها و رویدادهاییم.
در زبان فارسی نیز افعال «نگاردن»، «نگاریدن» و «نگارش» ناظر بر نوشتن اند. البته واژه «نگار» به معنی نقش و تصویر نیز به کار رفته است و «نگارگر» به نقاش و صورتگر اطلاق می شود.
حال اگر پسوند «نگار» را به معنی «نوشتن» در نظر بگیریم ، آیا وظیفه و رسالت «خبرنگار» تنها نگارش خبر و توصیف است؟ آیا مأموریت خبرنگار با نوشتن خبر تمام می شود؟ به عبارتی دیگر، آیا ارسال و انتشار خبر وظیفۀ فرد یا نهادهایی غیر از خبرنگار است؟
در زبان عربی به «خبرنگار»، «مراسل» گفته می شود. مراسل ، کسی است که پیام را می فرستد به عبارتی «ارسال» می کند. در واژه «مراسل» نوعی رسالت پیامبرگونگی نیز دیده می شود (اشاره به رسول= پیام رسان). در واژه مراسل هم نگارش خبر و هم ارسال آن نهفته است اما در واژه «خبرنگار» تنها نگارش خبر وجود دارد.
اگر پسوند «نگار» را به معنی نقاشی و «خبرنگار» را به معنی «صورتگر خبر» در نظر بگیریم، خبرنگاری به ساحت هنر ارتقاء می یابد. صورتگری خبر را می توان در نگارش هنرمندانۀ تیترهای خبری مشاهده نمود.
تفاوت نگارنده خبر و صورتگر خبر، تفاوت بین دو تمثیل قدیمی طوطی و زنبور عسل است. طوطی یک مقلد است و هیچ دخل و تصرفی در انتقال خبر ندارد. به قول حافظ:
در پس آینه طوطی صفتم داشتهاند
آن چه استاد ازل گفت: بگو، میگویم
اما زنبور عسل «به گزین» است. شهد گلهای مختلف را می چشد و در پایان «شهدی» تولید می کند که طعم و خواص آن در هیچکدام از گل هایی که بر آن ها نشسته است نیست. خداوند متعال در آیات ۶۸ و ۶۹ سورۀ نحل فرموده است:
« و خداوند به زنبور عسل وحی کرد که در کوهها و درختان و بلندی ها منزل گیرید. سپس از میوه های شیرین و شهد گل های خوشبو بخورید و راه پروردگار خودتان را بپویید. آنگاه از درون آنها شربتی شیرین به رنگ های گوناگون بیرون می آید که شفای مردمان در آن است. در این، آیت و نشانه ای است برای گروهی که تفکر می کنند»
با عنایت به تمثیل زنبور عسل، گسترۀ صورتگری خبر تا چه اندازه است؟
با توجه به گسترش وسایل ارتباط جمعی و شبکه های اجتماعی، چنانچه اهل نظر رسالت خبرنگار را بالاتر از «نگارش خبر» می دانند (که این چنین است) و چنانچه صورتگری خبر را با اصول علمی خبرنویسی چندان سازگار نمی یابند، باید در ابعاد واژه «خبرنگار» و صحت جعل آن اندیشید.(تشکیکی در واژه خبرنگار)
