………………….
✍🏼رضا غبیشاوی
اصطلاح «رپورتاژ آگهی» یا «رپورتاژ» در رسانه های ایران به خبر، گزارش یا محتوایی گفته می شود که به لحاظ متن و ساختار، شبیه مطالب رسانه ای تهیه می شود اما هدف آن تبلیغات است؛ رسانه در برابر انتشار آن پول یا پاداش مادی یا غیرمادی دریافت می کند.
ممکن است رسانه به دلایل مختلف رپورتاژ را بدون دریافت پول یا پاداش مادی و با انگیزه های غیررسانه ای منتشرکند. با این حال نکته اساسی در تمایز رپورتاژ و مطالب دیگر در رسانه این است: رپورتاژ ارزش خبری و رسانه ای برای انتشار ندارد و محتوای آن پیرو چارچوب اصول حرفه ای رسانه ای نیست. یعنی در شرایط عادی، رسانه دلیلی برای انتشار آن ندارد مگر تبلیغات یا انگیزه غیررسانه ای.
هدف کارفرما برای انتشار رپورتاژ، انجام تبلیغات مخفی از طریق انتشار اطلاعات تبلیغاتی در قالب محتوای رسانه ای با هدف فریب مخاطبان است.
در این شیوه، کارفرما تلاش می کند با استفاده از قالب رسانه ای، محتوای تبلیغاتی را به مصرف مخاطبان برساند؛ از اعتبار مطالب رسانه ای برای متن تبلیغاتی خود بهره ببرد و اعتماد مخاطب را به محتوای تبلیغاتی خود جلب کند تا تاثیرگذاری آن بیشتر شود.
در حالت عادی، مخاطب، می داند متن تبلیغات است و در نتیجه متوجه سوگیری و جهت گیری تبلیغاتی آن می شود اما در رپورتاژ ، متن تبلیغاتی در قالب رسانه ای (خبر یا گزارش یا یادداشت یا …) منتشر می شود تا مخاطب متوجه تبلیغاتی بودن آن نشود و به آن اعتماد کند.
این موارد را می توان به هنگام انتشار رپورتاژ در نظر گرفت:
۱- در ابتدا یا بالای متن، به صراحت اعلام شود این متن رپورتاژ و تبلیغاتی است. البته برخی رسانه ها به وسیله کادربندی، رنگ بندی، فونت و شکل متفاوت، تلاش می کنند رپورتاژ بودن این متن ها را به مخاطب منتقل کنند. با این حال بهتر است این موضوع به ویژه در موارد حساس و مهم به صراحت به مخاطب منتقل شود تا در صورت بروز مشکل، مسوولیتی متوجه رسانه منتشر کننده نباشد.
برخی رسانه ها در ماجرای کلاهبرداری کوروش کمپانی، وقتی شرکت در حال فعالیت بود رپورتاژهای شرکت را منتشر می کنند که محتوای اطمینان بخشی به مشتریان داشت بدون اینکه به تبلیغاتی بودن این محتواها اشاره ای شود. این رسانه ها در کلاهبرداری شرکت، مسوولیت غیرمستقیم دارند.
برخی رسانه ها، موضوع تبلیغاتی بودن را در انتهای مطلب می نویسند اما مخاطب ممکن است تا انتها ، مطلب را مطالعه نکند. استفاده از اصطلاحات گنگ و مبهم مثل بازار برای این بخش ها هم مشکلی را حل نمی کند زیرا مخاطب معنی این اصطلاحات را نمی داند و متوجه نمی شود منظور، اگهی و رپورتاژ است.
به لحاظ اخلاقی – حرفه ای، مخاطب حق دارد بداند کدام محتوا، رسانه ای و کدام ، تبلغاتی است.
۲- رسانه در برابر محتوای رپورتاژ ، مسوولیت کامل دارد و تبلیغاتی بودن متن، دلیلی بر عدم مسوولیت رسانه در برابر مخاطبان نیست.
۳- متن رپورتاژ نمی تواند شامل خبر جعلی، خبر دروغ و بیان واقعیت های نادرست یا مشکوک باشد.
به عنوان مثال یک خودروساز داخلی نمی تواند در رپورتاژ خود را بزرگترین خودروساز جهان یا خودروی خود را ایمن ترین در جهان معرفی کند زیرا این یک دروغ و خبر جعلی است.
۴- اگر ادعا یا نظر مهم، حساس، سرنوشت ساز و تعیین کننده در تیتر یا متن منتشر می شود باید گوینده و مسوول آن به صراحت و شفافیت اعلام و مشخص باشد. این موارد را نمی توان از سوی یک گوینده مجهول و نامشخص مطرح کرد. این نکته مهم است: در صورتی که ادعا یا نظری در متن بدون گوینده و منبع باشد رسانه منتشر کننده در مقام گوینده و منبع آن قرار می گیرد و مسوول است.
به عنوان مثال وقتی شرکت کوروش کمپانی در حال فعالیت و با احتمال کلاهبرداری روبه رو بود متن هایی را به عنوان رپورتاژ آگهی در برخی رسانه ها منتشر کرد که در آن از زبان طرف نامشخص و مجهول با رد اتهامات، اطمینان داده شده بود همه گوشی های موبایل، به موقع تحویل داده می شوند.
رسانه در زمان انتشار این اگهی باید گوینده این جمله را مشخص می کرد. مثلا گوینده شرکت کوروش کمپانی است. در غیراین صورت باید از انتشار آن خودداری کند در غیراین صورت ، رسانه مسوول صحت این ادعاست.
۵- در رپورتاژ اگهی، رسانه از اعتبار و تاثیرگذاری خود برای رپورتاژ اگهی هزینه می کند. رسانه قبل از انتشار رپورتاژ اگهی باید بررسی کند آیا به لحاظ مادی و غیرمادی، چنین هزینه کردی، به صرفه هست یا نه؟
۶- رسانه نباید رپورتاژ اگهی را در جایگاه های اصلی مطالب رسانه ای منتشر کند. مثلا در روزنامه، تیتر یک، سرمقاله، نیم صفحه بالا در صفحه اول و تیتر اصلی در صفحه دو.
۷- رپورتاژ اگهی نمی تواند حاوی اتهام زنی، بیان مطالب نادرست ، توهین آمیز و اثبات نشده علیه دیگران باشد. در این وضعیت، رسانه مسوول این موارد است و در صورت شکایت یا بازخواست ، رسانه باید پاسخگو باشد.
