………………………………………………………………..
میرزا علیاکبر دهخدا را جدای سایر خدمات علمیاش باید از روزنامهنگاران بزرگ و تأثیرگذار تاریخ مطبوعات ایران دانست. نویسنده و روزنامهنگاری که بر خلاف بعضی از معاصرینش که بیشتر اهل زد و بند و درگیر مناسبات قدرت بودند، با روحیه انقلابی و رویکرد و رسالت حرفهای، با صاحبان قدرت معامله و مدارا نمیکرد و نزدیک رشوه و باج سبيل، که البته سنّت متعارف و معمول آن روزگار بود، نمیرفت. نقل است که روزی نصرتالدّوله پسر فرمانفرما، حاكم كرمان، قالیچهای را به ارزش صدتومان در قالب كمك به روزنامۀ صوراسرافیل فرستاد و با رویکردی ریاکارانه و مثلاً به نیّت ترويج معارف؛
دهخدا ضمن مخالفت علنی در جلسۀ تحریریّۀ روزنامه، در شمارۀ ۱۵ صوراسرافیل که در۲۹ رمضان ۱۳۲۵ق چاپ و منتشرشده است، از زبان «اويارقلی» که یکی از اسامی مستعار او در ستون «چرندپرند» است با امضاء «رئيس انجمن لات و لوتها» به اقدام معنیدار نصرتالدّوله پاسخ میدهد و چنین مینویسد:
«رشوهخواری جز اين است؟ و آيا بعد از اينكه روزنامهچی به اين سمّ مهلك مسموم شد، ديگر در كلامش در نظر ملّت وزنی میماند و آيا كسی ديگر به حرفهای روزنامه گوش میدهد؟… پوليتيك حضرت والا نگرفت؛ يعني اگر جسارت نباشد جناب… هم كه در مجلس طرفدار شما بودند، بور شد و … قاليچه مرحمتی يك صدتومانی به صوراسرافيل با قبوض مرسولۀ انفاذ كرمان شد. بعد از اين هم طرف خودتان را بشناسيد و بیگدار به آب نزنيد؛ نه صوراسرافيل رشوه میگيرد و نه آه دل شهدای تازه و نان ذرّت و خون گوسفند خوردههای كرمان زمين میماند»(صوراسرافیل:(۱۵/۸).
▫️دهخدا با اطمینان از اینکه شاهزاده مذکور با چشمداشتی مشخّص اینگونه به بذل و بخشش ناخواسته دست زده است و از کیسۀ خلیفه بخشیده و قطعاً در پی آن بوده تا با پرداخت رشوه از نيش طنز دهخدا در امان بماند این یادداشت را نوشته است و البته تیزبینی و چابکی تصمیم و واکنش غریزی سیاسی در این اتّفاق، یکی از مؤلّفههای مهمّ رفتاری در سلوک اخلاق مطبوعاتی دهخدا است که درس آموز است.
#محمدجعفر_محمدزاده
#دانشنامه_مطبوعات_ایران
