………………………………………………..
یادداشت فرهنگی/ جلیل آهنگرنژاد
آنهایی که از بیرون به فضای فرهنگی ایلام نگاه میکنند، ادبیات کوردی آن سامانِ بسامان را تنها با چند نام معتبر میشناسند. اگر «غلامرضاخان ارکوازی» و «شاکه» و «خان منصور» را فراتر از دایرهی این یادداشت ببینیم، کسانی همچون: ظاهر سارایی، بهروز یاسمی، حبیب بخشوده، فرهاد شاهمرادیان، محمدرضا رستمپور و از قدیمترها «ولیمحمد امیدی»، «عباسی آرام» و… برای عام و خاص شناختهشده، قابل احترام و ارجمندند. اما براستی در ایلام امروز، اتفاقات مهمی افتاده است. جریان ادبیات کوردی از چشمهساران چند گویش مهم در آن جغرافیای فرهنگی به شکلی پویا در حال حرکت و نوآفرینی است.
روزها و هفتههایی از تابستان ۱۳۹۹ خورشیدی فرصتی دست داد تا حدود چهل مجموعهشعر از شاعران کورد استان ایلام را به شکلی جدی بخوانم. اگر چه میدانم این همه کتاب، همهی داشتههای ارزشمند آن استان نیست، اما با برگهای معتبری روبرو شدم که نویدبخش روزگار تازهای برای شعر ایلام است.
تنوع مضامین، قالبها، نگاهها و همپویی و همسویی مؤثران این مسیر، شاهراهی تازه را باز کرده که مخرج مشترک همه آنها میتواند جلوههایی از اعتباربخشی به ادبیات و فرهنگ مانای کوردی باشد.
اما براستی چه عواملی توانستهاند تکههای پازل حرکت در این گسترهی هنری نوین ایلام باشند؟ توجه عمیق اهل شعر به ریشههای فرهنگی آبا و اجدادی، اصل مهمی است که در مناطقی به دلایلی معلوم کمرنگ شده است. ایلامیان با فرهنگ، با دانش و بینش خاص خود پذیرفتهاند که بر ریشههایی آنچنان می توانند درختانی اینچنین باشند که برای امروزیان و فرداییان سایهگستری کنند و برای آیندگان مواریث معنوی ماندگاری به یادگار بگذارند و یکی از فرازهای شکوهمند ادبیات ایلام را در تاریخ فرهنگ کوردی ثبت و ضبط نمایند.
اما سادهترین پاسخ به پرسش بالا، همگراییهای جدی و تعریف شده در بافتهای مردمی فرهنگ و همراهی بخشهای فرهنگی دولتها با این گونه رویکردهای جریانسازانه است. اتفاق خوبی که عکس آن را در استان تاریخی همسایه یعنی کرماشان، میبینیم. دولتها هر چه با مشت بسته در کرماشان برخورد کردهاند، در عوض، در ایلام دستان گشاده و کریمانهای داشتهاند.
▫️البته نباید فراموش کرد که مطالبهگری مدیریت فرهنگی استانیِ ایلام در سطح ملی نیز عامل مهمی برای پیوند لایههای دولتی و مردمیِ فرهنگ بوده است.نکتهی قابل توجهی که باز استان کرماشان سال هاست به شکلی جدی از آن محروم است.
در سالهایی که تلویزیون استانی ایلام با تولید برنامههای جذاب کوردی، مجالی برای دیده شدن شبکه زاگرس کرماشان بویژه در مناطق غربی و جنوبی استان نگذاشته است، متولیان فرهنگی کرماشان نیز با فاصله ای بسیار از مدیریت فرهنگی ایلام عقب مانده اند. راستی چرا این همه جا ماندهایم؟!
