………………………………
میزان آزادیهای فردی و اجتماعی یک کشور را با نگاه به وضعیت رسانههای آن کشور میتوان سنجید.
وجود رسانه در هر جامعه به خودی خود نشان دهنده تمایل آن جامعه به دموکراسیخواهی است، چون ذات این شاخه از علوم اجتماعی و ارتباطات به کثرتگرایی، دگراندیشی، انبساطی، خردورزی و به روزرسانیگرایش دارد.
اطلاعرسانی درست، به موقع و به جا میتواند مردم را به نسبت اتفاقات و مسائل جامعه باخبر کرده و مردم را از حق اولیه خود یعنی حق دانستن، برخوردار کند.
رسانههای آزاد در جامعه دمکرات مجال ترویج تفکر بسته و انقباضی را نمیدهد و جامعه را درسطح بالایی از رشد وآگاهی نگه میدارد و حتی ضامن آن است.
اعتقاد براین است باورپذیری افراد به نسبت پیش نیازهای تفکر دموکراتیک، از درون فرد شکل میگیرد و منجر به رفتار بیرونی میشود.
ابزارهایی چون رسانه جمعی در این تاثیرگذاری نقش بسزایی دارند و عاملی بازدارنده برای رفتارهای غیردموکراتیک است.
لازم است گفته شود؛ ماهیت و رسالت رسانه در جوامع دموکراتیک و غیر دموکراتیک با اندک تفاوتهایی شبیه به هماند. تنها تفاوت آنها در میزان تاثیرگذاری و راستیآزمایی ست.
رسانه درجامعه توسعه یافته به نسبت جوامع دیگر از آزادی بیشتری برخوردار است و نقش رسانه دراین جوامع پر رنگتر است و تقریبا در همه امور مربوط به تصمیمگیریهای خُرد و کلان جامعه نظارت دارد.
درجوامع غیر دموکراتیک رسانه در اولین گام نگران حفظ و بقای خود است و به مراتب کمتر میتواند عرض اندام کند.
چنانچه در یک کشور، رسانههای جمعی از طریق آگاهسازی و اطلاعرسانی بتوانند به وظایف خود به نحو احسن عمل کند، موجب شعور اجتماعی در سطح بالایی در جامعه میشود که تمرین مناسبی برای دموکراسی خواهی است.
یکی از کارکردهای رسانه باورمند کردن جامعه است تا آن نیاز و انگیزهی لازم را برای هر نوع تفکری به دموکراسیخواهی به وجود بیاورد.
در جوامع بسته غیردموکراتیک، مطالبهگری رسانه بشدت تعدیل مییابد و در بهترین حالت فقط تن به ادامه حیات به هر شکل ممکن میدهد، که موجب میشود اهداف و رسالت آن به بنگاه اقتصادی و دلالی تغییر مسیر دهد.
تعدیل در مطالبهگری رسانه نه تنها نمیتواند به تفکر دموکراتیک کمک کند، بلکه کارکردش را به عنوان ابزار و نشانه جامعه دموکرات از دست میدهد و تبدیل به ابزاری برای تحمیق کردن افراد جامعه میشود.
اما چه رسانهای میتواند به شعور اجتماعی و رشد تفکر انسانها کمک کند؟ و ضامن دستاوردها و تلاش جامعه برای دست یابی به دموکراسی باشد؟ آیا رسانهای که هیچ مخاطبی ندارد، میتواند چنین کارکردی داشته باشد؟
این سئوالها و سئوالهای دیگر از این دست را میتوان با رصد و نگاه به وضعیت سایت پایگاههای خبری و خبرگزاریها و پیشخوان روزنامه فروشیها پیدا کرد.
منبع: بخشی از مقالهای با تیتر «رسانههای عصرگوتنبرگ و دموکراسیخواهی»، نوشته مرتضی حقبیان، منتشر شده در کانال جامعه نو، رسانه روزنامهنگاران مستقل ایران
