یک بیت و صد حرف !

………………………………

نگاهی به بیتی از منظومه‌ی باوه‌یاڵ “غلامرضاخان ارکوازی ”

● مهران‌نیوز – نورمراد رضایی

” شەو خاوم شەریکِ تافِ تێژاوەن

یا حوباب نە رۊێ گیژِ گرداوەن ”

شاید گزافە نباشد اگر بگوییم شعر” باوه‌یاڵ” غلام‌رضاخان ارکوازی در میان منظومه‌های کوردی اثری بی‌نظیر است که ارزشش را آنگونه که بایدندانسته‌ایم .

قدرت ذهن و شاعرانگی غلام‌رضاخان در این منظومه بیشتر از هر شعر دیگری چه به لحاظ مضمون، چه از نظر ایماژ و همچنین موسیقی درونی و بیرونی قابل توجه و تحسین است .

هدف روایت کامل، دقیق و همه جانبه‌ای نیست تا در چند سطر کل منظومه را واکاوی کنیم، مشت نمونه‌ی خروار است ، اگر به بیت بالا نگاه و چند بار آن را بخوانیم و به استخدام واژگانی، تصویر سازی و روایت ساختارمندش دقت کنیم ایمان می‌آوریم که شاعر تا چه اندازه در بیان حالات درونی خود و دنیای اطرافش معجزه‌گر بوده است .

صاحب این بیت معروف می‌خواهد حزن و اندوه، سردرگمی و بی‌طاقتی خود را از مصیبتی ( مرگ فرزند ) که برایش پیش آمده ترسیم کند، اینجاست که پای شب و بیقراری را وسط می‌کشد ، بی‌خوابی و اندوه و فکرهای پریشان که همانند آبشاری بلند و خروشان تمامی ندارند ، حالتی که شبیه حباب‌های روی گرداب به آنی ظاهر می شوند و به آنی می ترکند .

غلامرضاخان در این بیت از ظرفیتی اندوه‌بار و خشن حرف می‌زند ، بر همین اساس واژگانی را استحدام می‌کند که تناسب دقیقی با حالات درونی‌اش داشته باشند ،

شەو / خەو/ تافِ تێژاو / حوباب / گیژِ گرداو

دو ترکیب اثر گذار در این بیت با بسامدی بالا همه چیز را به کمال رسانده است ، ” تافِ تێژاو/ آبشاری بلند و تیز ، بُرنده و خروشان . اگر به شکل ظاهری تاف یا همان آبشار دقت کنیم عمود و یک‌دست است ، برنده شبیه تیغ. ” گیژِ گرداو” گردابی که دورانی و در حال چرخیدن است ، شکلی دایره ای و گیج کننده ، برخلاف ظاهر آبشار یا همان تاف .

در واقع غلامرضاخان ارکوازی بەخوبی می‌دانسته است که با کمک المانهای طبیعی ،هم روایتی ظریف خلق کند و هم تصویری خشن بسازد که حالات درونی خود را به مخاطب بشناساند ، تاثیر یک اثر فاخر و قابل قبول برای مخاطبی که همین فضا را بارها دیده است و می‌شناسد .

به دلیل سلیس بودن زبان شعری شاعر موسیقی درونی و بیرونی بیت کاملا مشهود است ، سهل و ممتنع، همان روشی که سعدی را به شاعری چیره دست بدل کرده است ، غلامرضاخان ارکوازی با این زبان قدرتمند و امضای هنری از ماندگارترین شاعرانی است که می‌بایست برای داشتنش به خود ببالیم .