…………………….
✍دکتر کرم علیرضایی
آبدانان، در جنوب استان ایلام و در دامنههای با شکوه رشتهکوه کبیرکوه(کبرکوه-kabar)، یکی از کهنترین و در عین حال، ناشناختهترین شهرهای زاگرس میانی است. این منطقه با برخورداری از طبیعتی چشمنواز، منابع غنی فرهنگی، و پیشینهای تاریخی که به دوران عیلام باستان میرسد و در منابع تاریخی هخامنشی نیز، از این سرزمین با نام « آبیرود/ آپیرادوش» یاد شده است. این سرزمین کهن، جایگاهی ممتاز در میان زیستبومهای فرهنگی باختر ایران دارد. در حقیقت، آبدانان نه تنها یک واحد جغرافیایی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی زاگرس میانی است؛ نگینی که در میان کوه و در و دشتهای استان ایلام میدرخشد. نشانههای زیست انسانی در آبدانان به دورانهای کهن، حتی پیش از عصر عیلامیان، بازمیگردد. آثار باستانی متعددی در مناطق گوناگون این سرزمین، مؤید حضور تمدنهای باستانی در این ناحیه است. این شواهد نشان میدهد که آبدانان از دیرباز در مسیر ارتباطی عیلام باستان و در دوران هخامنشی و ساسانی با جلگهی خوزستان و نواحی مرکزی ایران قرار داشته و نقش مهمی در تبادلات اقتصادی و فرهنگی ایفا کرده است.
آبدانان از نظر فرهنگی و زبانی، بخشی از حوزهی تمدنی زاگرس جنوبی است. مردمان آن، عمدتاً از تیرههای کرد و لر و لک هستند که با گویشهای محلی متنوع خود، میراث زبانی و فرهنگی دیرینهای را پاس داشتهاند. آداب و رسوم سنتی و آیینهای اسطورهای این سرزمین، چهرهای زنده از فرهنگ مردم زاگرس را در این منطقه حفظ کرده است. با وجود همهی ظرفیتهای طبیعی و فرهنگی، آبدانان هنوز در مسیر توسعهی پایدار با موانع متعددی روبهرو است. کمبود زیرساختهای شهری، فرصتهای محدود اشتغال برای جوانان، و ضعف در سرمایهگذاری بخش خصوصی، از مهمترین چالشهای منطقه به شمار میرود و بنابراین، توسعهی کشاورزی مدرن، ایجاد زیرساختهای گردشگری و جذب سرمایه در حوزهی صنایع کوچک و ارج نهادن به اندیشمندان آن، میتواند در بهبود وضعیت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی این شهرستان، نقش مؤثری ایفا کند.
نکتهی پایانی اینکه،آبدانان، نگین زاگرس، امروز بیش از هر زمان دیگر نیازمند توجه و حمایت همهجانبه است. این منطقه میتواند با برنامهریزی اصولی و به کارگیری تحصیلکردگان آن، به یکی از قطبهای فرهنگی، گردشگری و اقتصادی استان ایلام تبدیل شود و همچنین حفظ میراث فرهنگی، مستندسازی تاریخ محلی، و گسترش زیرساختهای فرهنگی–آموزشی باید در اولویت قرار گیرد و پس، دریابیم آبدانان را؛ زیرا در درخشش آن، چهرهی فرهنگ و تمدن زاگرس نیز روشنتر خواهد شد.(بنگرید به کتاب:« تاریخ و تمدن سرزمینهای دهلران و آبدانان »، به قلم کرم علیرضایی، نشر سفیر اردهال، ۱۴۰۲، ص ۳۶۵ تا ۴۶۵)
