چهارشنبه سوری (چوارشمه کله)

……………………

● علی‌اکبر شیری

ما مردمان بافرهنگی هستیم. جا دارد به فرهنگ باارزش خودمان هم کمی بنازیم. هر رسم و آیینی، گذشته از درست یا غلط بودنش، سندی است، نشانگر وجود و حضور یک ملت در بستر تاریخ. مدرکی است که فلسفه و جهانبینی خاص یک قوم را نشان میدهد

ببخشید نمیخواهم با کلمات قلمبه سلمبه، مغزتان را ترید کنم. تنها به عنوان کسی که مدتی در باورهای عامیانه مطالعه کرده‌ام و در تدوین کتاب «باورهای عامیانه مردم ایران» شرکت داشته‌ام، به حضور انورتان عرض می‌کنم، آدمی در دنیای باورهایش زندگی می‌کند، رفتار، کردار و پندار و نیز آداب و رسومش تحت تأثیر باورهایی است که در ذهن و ضمیر او جای گرفته اند. و به گفتۀ آنتوان چخوف«انسان برابر است با اعتقادات و باورهایش». باورها مجموعه ای از ذهنیات و پندارهایی هستند که آدمی آنها را حقیقت می انگارد.

سرزمین باستانی ایران، دارای معادنی از آداب و رسوم ارزشمند است که همگی شادی، محبت، مهربانی و در یک کلام«انسانیت» را تبلیغ میکنند. بی‌تردید آبشخور پندار نیک گذشتگان ما همین باورهای انسانی بوده است، که چهارشنبه سوری یکی از آن همه است.

ایرانیان روز چهارشنبه را کلاً مبارک میدانسته اند. البته چهارشنبه آخر سال برای آنان جایگاه خاصی داشته است واین روز را با برگزاری مراسمی به شادی و مهربانی می گذراندند و از خداوند جهان آفرین، سعادت و بهروزی را درخواست میکردند. و اما در مورد واژۀ «سور»، اختلاف نظر هست، بعضی آن را به معنای شادی و عشرت دانسته اند و برخی هم به معنای «سرخ»، چون در این شب آتش می افروزند و شب روشن و سرخ میشود. بعضی هم چهارشنبه سوری را به داستان سیاوش در شاهنامه و عبور وی از کوه آتش نسبت داده اند، که توضیح آن در این مجال نگنجد.

این جشن در هر شهر و منطقه ای به شکلی خاص برگزار میشده؛ پریدن از آتش، کوزه شکستن، فال گرفتن، قاشق زنی، پختن آش از جملۀ این رسوم بوده است. زیباترین، قدیمی ترین و رایجترین رسم، آتش افروختن است که از روی آن میپرند و در کنار آن شادی میکنند و میگویند:«زردی من از تو، سرخی تو از من.» و در آخر، یک نفرخاکسترش را از خانه بیرون برده، در کنار دیواری میریزد و در بازگشت، از او میپرسند:«کیست؟» و او هم جواب میدهد:«منم» میگویند:«از کجا آمده ای؟» جواب میدهد:«از عروسی». میپرسند:«چه آورده ای؟» میگوید:«تندرستی».

تندرست و شادمان باشید.

(در کردستان چهارشنبه سوری را «چوارشمه کله» می گویند، چون آخرین چهارشنبه است و دنباله ندارد.)